 |
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
Bureau Stedelijke Planning bv |
Het Zuid-Hollandse Bodegraven is de onverwachte maar afgetekende winnaar van de Zakensteden top 100 van 2001. Deze plaats in het Groene Hart, bekend door kaas en shampoo, eindigt bovenaan in het jaarlijkse onderzoek van BiZZ en Dun & Bradstreet. Heemstede en Sliedrecht zijn de nummers 2 en 3. Zakensteden met traditioneel Nederlandse zakelijke troeven zoals de bloemen, bagger, groente, kaas en eieren domineren dit jaar de top 10. Amsterdam stelt teleur met het hoogste percentage verliesgevende bedrijven.
In het zakenstedenonderzoek 2001 van BiZZ en handelsinformatiebureau Dun & Bradstreet is het Hollands Glorie wat de klok slaat. De bloemen van Aalsmeer,de kaas van Bodegraven, de bagger van Sliedrecht, de groente van Hoorn en de kippen van Barneveld zijn beeldbepalend. Eeuwenoude handel zorgt blijkbaar voor een solide basis van bedrijven die winst maken, faillissementsbestendig zijn en op tijd betalen. Dat zijn namelijk de ingrediënten die de score in onze top 100 Zakensteden bepalen.
HANDELSGEEST
Wie termen als Nederland Distributieland en de Digitale Delta hoort, zou bijna vergeten dat Nederland bekend staat om de primaire sector: tulpen en kaas. Agrarisch ondernemerschap en met name de kennis, handel en export die daaruit voortvloeien, vormen nog steeds een belangrijke pijler van onze economie. Bovendien: "De investeringsbereidheid is het grootst in de landbouw en industrie", concludeerde de meest recente Enquête Regionale Bedrijfsontwikkeling(ERBO) van de Kamers van Koophandel. De waarde van de primaire sector voor de totale economie kan weleens groter zijn dan menigeen achter de computer tegenwoordig denkt. Winnaar Bodegraven van de Zakensteden top 100 is een schoolvoorbeeld van de manier waarop uit de handel in agrarische producten ondernemersgeest kan ontstaan. Tegenover 20.000 inwoners staan honderden ondernemingen die zorgen voor dynamiek en economische ontwikkeling met een uitstraling op de omgeving. Die handelsgeest werkt aanstekelijk en zorgt voor een sterke ondernemerslobby in de plaatselijke politiek. En Bodegraven is niet de enige plaats in de top 10 voor wie dat verhaal opgaat. Het geldt ook voor zakensteden als Aalsmeer, Barneveld en Sliedrecht.
LELIJK EENDJE
Het grote probleem waar deze plaatsen mee worstelen, is ruimtegebrek. Aalsmeer breidt uit in Uithoorn. Sliedrecht en Bodegraven kennen de beperkingen van het Groene Hart. En Barneveld stuit op recreatiegebieden en grote buurgemeenten. Bovendien hebben landbouw, veeteelt en industrie te maken met publicitaire tegenwind. In ons krappe landje is de verleiding groot om ondernemers die veel ruimte in beslag nemen of potentieel overlast kunnen veroorzaken weg te jagen. Met name door veeziektes en uit de hand gelopen massaproductie is de primaire sector het lelijke eendje in de publieke opinie geworden. De landelijk problematiek wordt door de bril van de consument bekeken, terwijl de boerenstem verzwakt. Agrariërs stoppen of emigreren steeds vaker. Wie pleit voor ICT en zakelijke diensten in plaats van agrarische productie en industrie, heeft de wind mee. Het is echter de vraag of Nederland één grote stad met alle kantoren en files van dien moet worden. Wie boeren en industriëlen wegjaagt, zou het kind weleens met het badwater kunnen weggooien. Want agrarische productie is ook een aanjager van technologische innovatie. Dat zelfde geldt voor de industrie die de gemiddelde (woon-) consument vooral ziet als bron van overlast. Ook hier is de trend van productie over de grens ingezet.
NIJPEND TEKORT
Dat bedrijven het steeds verder moeten zoeken, is zo klaar als een klontje. Het Centraal Plan Bureau is somber over de beschikbare hoeveelheid bedrijventerreinen de komende jaren. De provincies Noord-Brabant en Noord-Holland bijvoorbeeld kampen op het ogenblik met een nijpend tekort. Volgens Pieter van der Heijde van Bureau Stedelijke Planning in Gouda is het gevaar aanwezig dat bedrijven, anders dan kantoren en winkels, worden verdrongen. "Te weinig wordt onderkend dat de stedelijke economie een belangrijke basis is voor de welvaart in een stad." Dat komt volgens hem doordat de gemeentelijke organisatie vooral gericht is op wonen en woonbelangen. "De afdelingen economische zaken zijn in verhouding vaak erg klein." Ook de voor ondernemersbelangen te krappe gemeentegrenzen zijn daaraan debet. "Ondernemers hebben geen boodschap aan zo'n grens. Vanuit economisch perspectief zijn grenscorrecties of samenwerking tussen gemeenten wenselij." Een veel met de mond beleden, maar in de praktijk nog te weinig toegepaste oplossing is een betere benutting van de ruimte, met name op bestaande of nieuwe bedrijventerreinen. Van der Heijde noemt het voorbeeldproject Laakhaven West in Den Haag waar boven elkaar gebouwd wordt, terwijl het niveauverschil niet opvalt. Maar dergelijke oplossingen zijn complex. Revitalisering en herindeling van bestaande terreinen vergen vaak meer kosten en inspanningen dan het volledig nieuw uitgeven van terrein. En bij terreinenuitgifte is vaak meer nodig dan een terrein bouwrijp maken, "Over parkmanagement wordt echter veel gesproken, maar er is nog weinig aan gedaan."
GOEDKOPE GROND
Een lucratievere oplossing is de verhuizing van het bedrijf naar één van de Nederlandse provincies waar nog wel goedkope uitbreiding mogelijk is. Maar dat stuit vaak op subjectieve bezwaren. In de locatiekeuze weegt heel zwaar: wil het bestaande personeel meeverhuizen of niet? Goedkope uitbreidingsmogelijkheden zijn vooral te vinden in Groningen, Friesland, Drenthe en Zeeland -voorheen agrarische provincies- die het steeds beter doen als het gaat om het percentage winstgevende bedrijven.
PLAATS 1. BODEGRAVEN; WAAR HET GROENE HART KLOPT
"Yes", zegt André Borgdorff, burgemeester van Bodegraven. Hij balt zijn vuist als hij hoort dat de titel ‘Zakenstad van het jaar' binnen is. "Dit is echt een opsteker. Ik ben hartstikke trots op onze bedrijven.” Hij kon niet bevroeden dat Bodegraven zo hoog zou scoren. In onze eerdere Zakenstedenonderzoeken kwam de plaats namelijk niet voor, aangezien de bedrijven te weinig winst- en verliesrekeningen deponeerden om mee te doen. Dat het aantal nu wel voldoet, zou weleens kunnen liggen aan het bedrijventerrein Groote Wetering aan de A12. Dat is nog niet zo lang geleden ontwikkeld. Bodegraven wint met twee vingers in de neus. Dat dankt de plaats met name aan een nummer 1 notering voor de soliditeit van de bedrijven en de tweede plek als het gaat om het percentage winstgevende bedrijven. Liefst negen van de tien ondernemingen in deze zakenstad zijn winstgevend. Het centrum van de kaashandel treedt daarmee uit de schaduw van de buren Gouda en Alphen aan de Rijn, die beide bar slecht scoren.
ANDRÉLON
Bodegraven is historisch bekend om de wekelijkse kaasmarkt die is opgericht in 1882. In de loop der tijd trokken tientallen kaashandelaren naar deze plek langs de Oude Rijn. Het kaasdorp ontwikkelde zich verder door de spoorlijn tussen Leiden en Woerden in 1878 en de ligging aan de A12 Utrecht- Den Haag. Met name de handel en transport ontwikkelden zich goed. Midden in het tegenwoordig planologisch beschermde Groene Hart, is daardoor veel bedrijvigheid. Ook modernere sectoren zoals milieutechniek en ICT ontwikkelen er zich vanwege de centrale ligging. "En Bodegraven is natuurlijk bekend vanwege Andrélon, het shampoomerk van kapper André de Jong, dat tegenwoordig van Unilever is. Een prachtig verhaal", zegt burgemeester Borgdorff. Hij staat niet echt te kijken dat 'zijn' ondernemers goed scoren bij factoren als soliditeit en betalingsgedrag. "De bewoners van het Groene Hart, met name die in Bodegraven, zijn van oudsher erg ondernemende, nuchtere en hard werkende mensen met veel relativeringsvermogen."
RELIKWIE
Bodegraven heeft relatief veel bedrijven op haar 20.000 inwoners. Volgens wethouder Bart Borsboom (ChristenUnie) is de Bodegravense ondernemer een persoon van verantwoorde risico’s en met handelsgeest. ”Ze zijn hier niet van snel opkomen, snel dood”. Hij wijst erop dat ondernemers historisch een stempel op de gemeentepolitiek hebben gedrukt. "'Toen de leden van de ondernemersvereniging hoorden dat ik de portefeuille economische zaken kreeg, waren ze sceptisch. Ik kwam, anders dan mijn twee voorgangers, niet uit het bedrijfsleven. Het was een compliment dat ze later zeiden dat ze niet hadden verwacht dat ik zo hard voor ze zou lopen. Ook in de toekomst zal Bodegraven zich nog economisch ontwikkelen, omdat het bij één van de ontwikkelingsassen in het Groene Hart ligt, namelijk de Oude Rijn-zone. Burgemeester en wethouder voelen ook de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat de economische ontwikkeling doorzet. Burgemeester Borgdorff vindt het jammer dat het Groene Hart het stempel heeft gekregen van een gebied waar weinig kan. Want: "Wij zijn niet het laatste natuurlijke relikwie van de Randstad. Het Groene Hart is meer dan een plaats voor Amsterdammers om te joggen." Ook in de toekomst zal Bodegraven zich nog economisch ontwikkelen, omdat het bij één van de ontwikkelingsassen in het Groene Hart ligt, namelijk de Oude Rijn zone.
PLAATS 2. HEEMSTEDE
Wie met een ondernemer in Heemstede zaken doet, heeft statistisch de meeste kans om een betaling snel te ontvangen. In Heemstede betalen ze, al drie jaar, het snelst. Onderzoeker Desna Troost van Dun & Bradstreet: "Dit jaar ligt de gemiddelde betaling op vijftien dagen na conditie. Daarmee betaalt een Heensteedse ondernemer gemiddeld vier dagen eerder dan een ondernemer in Beverwijk, de slechtst betalende zakenstad”.
PLAATS 3. SLIEDRECHT
Sliedrecht en soliditeit zijn synoniem. De zakenstad deed het vorig jaar zelfs het beste als het gaat om de D & B-score die aangeeft hoe solide de bedrijven zijn. Toch bleef de winst wat achter. Dit jaar presteert de plaats overall nog beter dan vorig jaar. Met name omdat juist het winstpercentage behoorlijk is opgetrokken. Voorzitter Jan Laurijssens van werkgevers Drechtsteden: “Dat Sliedrecht het qua soliditeit goed doet, verbaast mij niets. De moraal in deze regio is goed. Het gaat hier niet alleen om winst maken maar ook om maatschappelijk ondernemerschap”. De zakenstad van baggeraars en scheepsbouwers heeft langs een lange dijk veel watergebonden bedrijven. En de baggeraars hebben volgens Laurijssens vooral in 1999 mooie opdrachten binnengesleept.
PLAATS 4. AALSMEER; GROEI EN BLOEI
Aalsmeer, de sterkste zakenstad van 1999 presteert ook in 2000 en 2001 feilloos met tweemaal een vierde stek. Het dorp van de bloemenveiling weet als enige drie jaar onafgebroken een topklassering te bestendigen. Dat is geen wonder voor wie Aalsmeer kent. De investeringsbereidheid en ondernemingslust zijn er groot. De economische groei houdt gelijke tred met die van Bloemenveiling Aalsmeer. In het grootste overdekte handelsgebouw worden dagelijks 19 miljoen bloemen en 2 miljoen planten geveild, afkomstig van 7.000 kwekers uit Nederland en andere landen. Groei, groei en nog eens groei dus. De jaaromzet bedraagt bijna 3,2 miljard gulden. Dat was in 1995 nog slechts 2,4 miljard.
PLAATS 5. BARNEVELD; DE KIP ÈN HET EI
Barneveld presteert goed dankzij de soliditeit van de bedrijven. De pluimveehoofdstad kent degelijke, goed betalende er door de jaren heen goed presterende ondernemingen. Wat betreft het percentage winstgevende bedrijven was Barneveld in eerdere top 100’s een middenmotor. Dit jaar presteert deze zakenstad ook op dat vlak echter prima. De gemeente krijgt ondersteuning uit onverwachte hoek. Burgemeester Kobes van Wierden bracht op www.zakensteden.nl zijn stem uit op Barneveld. Hij roemt de "evenwichtige aanpak, goede uitstraling en prima beeldkwaliteit van deze zakenstad.
PLAATS 6. ZALTBOMMEL; MOOIE BINNENKOMER
Met een vierde plek voor winst en een zesde plek overall komt Zaltbommel heel goed binnen. Waarschijnlijk is de klassering te danken aan nieuwe deponerende bedrijven. Die hebben zich gevestigd op het recent ontwikkelde bedrijvenpark De Waluwe bij de A2 waar ook het hoofdkantoor van Campina is gevestigd. "We hebben behoorlijk aan de weg getimmerd. Van de bedrijven op De Waluwe kwam 80 procent van de buiten Zaltbommel", weet bedrijvencontactfunctionaris Ryan Bevers van de gemeente. Zaltbommel is ook populair bij de stemmers op www.zakensteden.nl. Volgens A. Fernhout van de Industriële Kring Bommelerwaard wil de gemeente een goede relatie met ondernemers opbouwen. "Zaltbommel doet haar uiterste best. De gemeente is lid van de Vereniging Industriële Kring Bommelerwaard en initiator van de Vereniging Parkmanagement Bedrijventerreinen Zaltbommel. Gezamenlijk wordt gestreefd naar verbetering en instandhouding van de bedrijventerreinen.”
PLAATS 7. HOORN; WINSTKAMPIOEN
Hoorn is dit jaar de onbetwiste winstkampioen. De voormalige VOC-stad haalt een ongekend hoge score van 93,3 procent winstgevende bedrijven. Hoorn profiteert als centrum van een groot land en tuinbouwgebied van de prestaties van die sector. De tuinbouw heeft de laatste jaren goed geboerd. Ook met de andere bedrijvigheid in Hoorn gaat het uitstekend. Het ondernemingsklimaat is er dan ook gunstig. Anders dan in andere zakensteden van Noord-Holland is er de mogelijkheid om uit te breiden. Voor bedrijfsvestiging is er volgens de gemeente volop ruimte op de industrieterreinen. "De grondprijzen zijn redelijk, de arbeidsmarkt is ruim en bovenal interessant, "vertelt de gemeentewebsite. Als de Hoornse ondernemers hun betaalmoraal nog wat opkrikken, zit er volgend jaar wellicht nog meer in.
PLAATS 33. HOOGEVEEN; GEZAKT
Hoogeveen, zakenstad van het jaar 2000, weet zijn hoge score niet te handhaven en zakt zelfs onder het niveau van 1999. Hoogeveen scoorde in 2000 met name op het terrein van winst maken en winstgroei (verliesombuiging). Juist met die twee criteria is het dit keer een stuk minder gesteld. Wie snel groeit, kan wat betreft winst ook weer snel zakken.
PLAATS 56. AMERSFOORT; WONEN GOED, MAAR ONDERNEMEN MINDER
Amersfoort moet het in de top 100 hebben van het betalingsgedrag. Dat is één van de weinige factoren waarop de zakenstad scoort. Op de rest van onze criteria is het tobben. Amersfoort profileert zich nauwelijks als aantrekkelijke zakenstad, ondanks de gunstige ligging en de hoogopgeleide beroepsbevolking. Als Amersfoort een zakelijk profiel heeft, is dat van ICT-locatie. Volgens de gemeente is Amersfoort nummer 8 op dat gebied in Nederland. Wat wel goed gaat, is het woonklimaat. Het onderzoeksinstituut Nyfer in Breukelen noemt in zijn Atlas voor Gemeenten Amersfoort de meest aantrekkelijke gemeente om te wonen en te werken. Amersfoort heeft zijn hoge positie in die top 40 vooral te danken aan het hoge gemiddelde inkomen en de sterke groei van het aantal banen.
PLAATS 84. RIJSSEN; DOOR HET IJS GEZAKT
Rijssen is door het ijs gezakt. De Twentse kern haalde in 1999 nog het brons. In 2000 ging het iets minder, maar toen werd toch nog plaats 25 genoteerd. Dit jaar gaat het helemaal mis. Oorzaak: veel bedrijven maken verlies. Daardoor is het percentage winstgevende bedrijven dramatisch gedaald. Op het gebied van winstgroei is Rijssen zelfs hekkensluiter in de zakensteden top 100 van 2001. Dat ligt waarschijnlijk aan een dip in de bouwsector.
PLAATS 87. BEVERWIJK; BEDROEVENDE BETAALMORAAL
Beverwijk scoort erg slecht als het gaat om betalingsgedrag. Dit jaar is Beverwijk zelfs de slechtst betalende zakenstad van onze top 100. Gemiddeld betaalt de Beverwijkse ondernemer vier dagen later dan de ondernemer in Heemstede, de bestbetalende zakenstad. Marketinganalist Desna Troost van D & B: "De bedrijven in Beverwijk laten gemiddeld de leverancier het langs wachten op de betaling, 19 dagen na de afgesproken conditie. Gemiddeld wordt er in Nederland 16,9 dagen na de afgesproken condities betaal”.
PLAATS 98. AMSTERDAM; VERLIES NEKT MOKUM
Amsterdam soort dit jaar bedroevend laag. Het is een trend die zich vorig jaar al aftekende, maar die nu nog verder doorzet. Op alle fronten doet onze hoofdstad het steeds slechter. Het percentage winstgevende bedrijven ligt zelfs het laagst van alle zakensteden. In Amsterdam konden de minste bedrijven 1999 winstgevend afsluiten, namelijk 56,65 procent. Dat is maar krap over de helft. Mogelijke oorzaak is de grote investeringen in ICT. Ook het betalingsgedrag, voorheen een verhoudingsgewijs sterk punt, wordt zienderogen slechter. Dat de soliditeit van de bedrijven te wensen overlaat, is niet zo verwonderlijk vanwege de aantrekkingskracht van de stad op starters. Jammer maar helaas vertrekken die maar al te vaak weer naar goedkopere locaties, juist wanneer hun bedrijf lucratief is geworden. Want dan is er behoefte aan uitbreiding en de daarvoor benodigde (relatief goedkope) grond of kantoorruimte. Een strohalm is dat Amsterdams allure er niet onder lijdt. Dat blijkt ook wel als we kijken naar de aantrekkingskracht die deze zakenstad op grote internationale bedrijven heeft. Amsterdam presteert uitstekend als vestigingsmilieu voor nieuwe internationale ICT-bedrijven volgens adviesbureau Stec uit Nijmegen, dat de belangrijkste 50 locatieeslissingen in Nederland in kaart brengt.
PLAATS 100. HOOGVLIET-ROTTERDAM; OP ALLE FRONTEN PET
Dat niet alle nieuwkomers goed hoeven te presteren, blijkt uit het voorbeeld van Hoogvliet-Rotterdam. Deze zakenstad weet op alle fronten door het ijs te zakken. Een prestatie op zich is het dat Hoogvliet-Rotterdam bij elk criterium bij de onderste 5 weet te eindigen. Het is een slecht teken voor de prestaties van de daar gevestigde (haven-)industrie.
Bureau Stedelijke Planning b.v.
Klein Amerika 18
2806 CA Gouda
Tel. 0182 689416
Fax. 0182 689417
E-mail: info@stedplan.nl
