Van MIRO tot Pick Up Point

nieuws

Er is iets bijzonders gaande in de foodretail. Als enige sector in de Nederlandse retail blijven de bestedingen nog enigszins op peil. Eten moeten we immers toch, crisis of geen crisis. Toch zijn het alleen de supermarkten binnen de sector die weten te profiteren. De bakkers, slagers, de warenmarkt, ze verliezen allemaal terrein op de supermarkt. Gemak en prijs winnen het van kwaliteit en toewijding.

Toch hebben ook de supermarkten wel eens met meer vertrouwen de toekomst tegemoet gezien. In de sector staan de marges sterk onder druk. Bovendien is de markt teveel een verdringingsmarkt geworden, ook tussen supermarktformules onderling. Waar de ene supermarkt wint, verliest de ander. Alleen de sterksten blijven over. De meest aansprekende formules, de sterkste ondernemers, op de beste locaties en met de meeste parkeerplaatsen. Nieuwe supermarktlocaties zijn echter schaars anno 2013. Het Nederlandse supermarktlandschap is strak geordend. De posities zijn ingenomen. Nieuwe uitleglocaties zijn er nauwelijks, na de talrijke VINEX-ontwikkelingen in de jaren negentig en jaren nul. Optimalisatie van de bestaande supermarkten (uitbreiding, verplaatsing) is het devies. Maar dat is tijdrovend, kostenintensief en, belangrijker: het voegt maar weinig toe aan de groei van het marktaandeel. Wat nu?

De MIRO: een kort leven als formule, maar van de locaties nog steeds veel plezier
Hoe anders was het vier decennia geleden. De sector stond in Nederland aan de vooravond van een fenomenale groei. Overgewaaid vanuit de Verenigde Staten maakte de hypermarkt zijn entree op de Nederlandse markt. Onder meer het Bijenkorf-concern en Albert Heijn introduceerden de hypermarkt (food en non-food op minimaal 4.000 vierkante onder één dak in Nederland), onder de naam Maxis en MIRO. Anders dan in de Verenigde Staten lagen de locaties voor de nieuwe formule niet voor het oprapen. Omdat de regelgeving op lokaal niveau nog niet was voorbereid op de komst van deze nieuwe vorm van handel, konden begin jaren zeventig een twintigtal hypermarkten worden geopend, op industriële locaties, op ruime afstand van de woonbebouwing. Tot de rijksoverheid ingreep, en met ruimtelijk beleid deze locaties alleen toegankelijk maakten voor detailhandel in volumineuze goederen (het zogenaamde PDV-beleid). En ook al was de hypermarkt in Nederland in commercieel opzicht nooit een succes, de meeste van de hypermarkten van toen zijn omgebouwd tot reguliere (XL-)supermarkten. En die behoren inmiddels tot de supermarkten met de hoogste omzet en vaak ook met de hoogste winstgevendheid. Denk aan locaties als Maxis Megastores in Muiden, Vlissingen-Gildeweg, Ede-Keesomstraat, Venlo-Trefcenter en Tilburg-Jan Heijnsstraat. Inderdaad, inmiddels allemaal omgebouwd naar Albert Heijn XL.

De PUP: herhaalt de geschiedenis zich?
Terug naar nu. Wat toen de MIRO was, is nu de PUP. Met de Pick Up Points op strategische, goed bereikbare plekken op industrieterreinen sorteert Albert Heijn voor op veranderend boodschappengedrag. En geeft het daaraan als marktleider ook gelijk vorm. Want het lijkt een wereldzet. Voor de webservice van AH.nl gold dat de consument de 7 of 8 euro bezorgkosten als een te hoge prijs beschouwde, terwijl de prijs voor het concern te laag lag om het winstgevend te laten zijn. In de nieuwe vorm wint zowel de consument (die betaalt niks) als de kruidenier (die met zijn geoliede logistieke machine de kosten beperkt weet te houden).

Anders dan DekaMarkt met zijn DekaDrive richt de marktleider zich niet op integratie van dit concept met de fysieke winkel, de supermarkt. Nee, het bedrijf maakt op een handige wijze gebruik van het feit dat de rijksoverheid zich op het terrein van winkelplanning heeft teruggetrokken, en de regie hierin heeft gedelegeerd naar provincies en gemeenten. Deze worstelen met de vraag hoe in hun bestemmingsplannen om te gaan met de afhaalpunten. En waar de ene gemeente het afhaalpunt als detailhandel beschouwt en om die reden medewerking weigert, zet de andere gemeente de deur open. Net als in de tijd van de MIRO’s. Ook toen zaaide het nieuwe fenomeen juridisch-planologische verwarring. En ook toen stond tegenover elke weigerachtige gemeente een gemeente waar de deur open ging. Met de ambitie om dit jaar nog een tiental PUP’s te openen, lijkt de Zaanse grootgrutter de concurrentie in dit nieuwe distributiekanaal op forse achterstand te zetten. En van die PUP’s kan het bedrijf nog wel eens heel lang heel veel plezier van hebben. Zelfs als de rijksoverheid binnenkort de afhaalpunten op industrieterreinen zou verbieden (wat gelet op haar nieuwe rol niet heel waarschijnlijk is), en zelfs als de consument de PUP (tegen de eerste signalen in) niet direct zal omarmen. Want kennen we die parallel niet in de hypermarkten van destijds? En zo lijkt het een kleine stap, van MIRO tot PUP. Met Albert Heijn als grote winnaar.

PUBLICATIE GEPUBLICEERD IN RetailActueel CONTACTPERSOON dr. Aart Jan van Duren ajvd@stedplan.nl
+31 (0)6 53124683

Dr. Aart Jan van Duren (1965) is managing consultant Detailhandel bij Bureau Stedelijke Planning. Hij is economisch geograaf en heeft ruim 20 jaar ervaring als onderzoeker en adviseur op het gebied van detailhandel.
Deel deze pagina

gerelateerde informatie