Projectmanagement integrale gebiedsaanpak stikstof op de Veluwe

Bron: beeldbank gemeente Apeldoorn

Een plan van aanpak formuleren en uitvoeren voor het verminderen van de stikstof emissies, natuurherstel en ruimte voor economische ontwikkelingen. En uitvoering van de motie ‘stimuleren natuur-inclusieve kringloop veehouderij’. Dit allemaal ten gunste van de Veluwe. Dat is de opdracht voor Marco van der Pol. Sinds september vorig jaar is hij vanuit Bureau Stedelijke Planning werkzaam als projectleider stikstof bij de gemeente Apeldoorn. Hij werkt aan een integrale gebiedsaanpak voor de IJsselvallei en Uddel. Marco: “Hoe houden we deze gebieden op de langere termijn vitaal? Dat gaat niet alleen om stikstof. Stikstof is de motor voor verandering. Een integrale aanpak is noodzakelijk waar tevens zaken als klimaat, energietransitie, biodiversiteit, kringloop landbouw en ruimtelijke en economische ontwikkelingen worden meegenomen. Als een agrariër stopt, wat doen we dan met de grond? Wat past binnen de gebiedsvisie?”

Wet stikstofreductie en natuurverbetering

Veel economische activiteiten werden jarenlang doorgezet met de belofte in de toekomst te gaan voor stikstofreductie. Door de uitspraak van de Raad van State inzake stikstof in 2019 kwamen deze activiteiten plotseling on hold te staan en werden bouw- en natuurvergunningen niet meer uitgegeven. Er was te veel op de natuur geleefd en dit moest worden opgelost. Minister Carola Schouten nam het voortouw om de stikstofaanpak vorm te geven. Ze kwam met een kamerbrief en een uitgebreid pakket aan maatregelen om het probleem in tien jaar tijd op te lossen. Op 9 maart 2021 is de wet stikstofreductie en natuurverbetering (Wsn) aangenomen in de Eerste Kamer. Daarmee is de wettelijke basis gecreëerd om dit maatregelenpakket uit te rollen.

Stikstofdeken Veluwe

De Nederlandse natuurgebieden zijn wettelijk beschermd. Deze Natura 2000 gebieden zijn voor het overgrote deel stikstofgevoelig, zo ook de Veluwe. Aan de Apeldoornse kant van de Veluwe is sprake van een stikstofdeken van 1900 mol/hectare, terwijl de verschillende habitats in het gebied heel stikstofgevoelig zijn en soms maar 600/mol per hectare aankunnen. Door stikstof én klimaatverandering komt de biodiversiteit van de Veluwe in gevaar. Marco: “Hele heidegebieden zijn bijvoorbeeld veranderd in helmgras dat goed tegen droogte kan. Sommige soorten gaan goed op stikstof, andere verdwijnen en met hen meerdere soorten in de keten. Met enorme verschraling tot gevolg. Dat probleem moet opgepakt worden.”

Gelderse Maatregelen Stikstof (GMS)

Alle provincies hebben een uitvoeringsprogramma geschreven. Provincie Gelderland kwam met de GMS – Gelderse Maatregelen Stikstof.  Drie gebieden kregen prioriteit, waaronder de Veluwe. Het uitvoeringsprogramma is vorig jaar mei in concept vastgesteld en wordt nu omgezet naar een definitieve versie vertaald naar gebiedsplannen. GMS heeft opgeleverd dat vele sectoren – waaronder industrie, landbouw, wonen, terreinbeheerorganisaties – en gemeenten momenteel afspraken maken met de provincie over reductie van emissies en daarmee de deposities (neerslag). Er wordt gezocht naar bedrijven en maatregelen die het meest effectief zijn, zoals afspraken met de papierfabrieken in Eerbeek en het opkopen van veehouderijen. Het doel is de natuur in de gebieden ter herstellen, bronmaatregelen te nemen bij de verschillende sectoren en zorgen voor een duurzame toekomst. Vraagstukken rondom klimaat en andere beleidsthema’s worden hier direct in meegenomen. Marco: “Als er afspraken op papier staan, komt er geld vrij en kunnen de maatregelen gecontroleerd en gemonitord worden door uitvoeringsorganisaties.”

Integrale gebiedsaanpak IJsselvallei en Uddel

De Veluwe is opgedeeld in deelgebieden. Apeldoorn, buurgemeenten en gebiedspartners nemen samen de verantwoordelijkheid voor het oosten van de Veluwe. Vanuit de gemeente, de Veluwe Alliantie en de Clean Techregio. Zowel voor Uddel als voor de IJsselvallei is een gebiedsplan gemaakt dat aansluit op de stikstofaanpak van de GMS. Momenteel worden deze aangevuld. Sommige maatregelen – zowel bronmaatregelen als natuurherstelprogramma’s – komen ook in de gebiedsplannen. Marco werkt voor Apeldoorn aan een uitvoeringsprogramma voor beide gebieden. Voor Uddel wordt een specifieke gebiedsvisie opgesteld. Nationale, provinciale en gemeentelijke doelstellingen worden samengevoegd tot een interbestuurlijk programma. Ook word er beleid gevormd over de toekomst van intensieve veehouderijen.

Marco: “Wij werken niet thematisch, maar integraal aan deze gebieden. We kijken dus ook naar klimaatmaatregelen. Het was de afgelopen jaren bijvoorbeeld erg droog op de Veluwe. We moeten ook zorgen dat we dit water langer vasthouden in het gebied. Dit doen wij in nauwe samenwerking met het waterschap Vallei en Veluwe. En aan de bronmaatregelenkant kijken we goed wat er past binnen onze visie voor het gebied. Agrariërs kunnen zich melden om te stoppen bij het Rijk en de Provincie. Wat doen wij dan met de grond? Welke beleidsinstrumentarium zetten wij hiervoor in? We willen 36.000 hectare natuur toevoegen aan Nederland, maar als een perceel van een boer die gaat stoppen vruchtbare grond bevat, kunnen we daar ook aan de slag met een ondernemer die graag wil blijven boeren en wil doorontwikkelen naar biologische landbouw. Ook economische activiteiten lopen tegen stikstof aan, daarom werken we aan een integrale gebiedsvisie voor Uddel waarbij vitaliteit voor de lange termijn belangrijk is.”

Betere natuur, minder stikstof én economische ontwikkeling

Samen met zijn programmateam – projectleiders en programmamanagers voor gebiedsprocessen, beleid- en natuurontwikkeling – werkt Marco als regisseur van het gebied aan het bepalen van de stikstofstrategie in Apeldoorn. In overleg met de provincie, directie en bestuurders. Dit wordt aangepakt aan de hand van verschillende lopende thema’s en ontwikkelsporen, zoals de Omgevingswet. “Het gaat over de toekomst van de gemeente qua ruimtelijke ordening, landbouwtransitie, maar ook energietransitie. Waar komen de zonnevelden?”

“We hebben een aantal sporen lopen en zijn nu bezig de strategie te bepalen en lobby uit te zetten daar waar dat nodig is. Op bestuurlijk en ambtelijk niveau. En die sporen moeten allemaal tot resultaten leiden: betere natuur, minder stikstof én economische ontwikkeling.”

De actualiteit met de discussie over een landelijke of regionale stikstofbank wordt goed in de gaten gehouden en jurisprudentie wordt bijgehouden. Ook is er een ruimtelijke ontwikkeling spoor waar wonen, werken en mobiliteit samenkomen in verband met Apeldoorn 2040 en het stikstofvraagstuk op de lange termijn. De Omgevingsvisie speelt hierin een belangrijke rol. “Hoe ziet de stad van de toekomst eruit? Waar gaan we wonen en werken? Waar kunnen wij natuur-inclusiviteit vergroten?”

“Van zaadje naar karbonaadje”

“We hebben net een evaluatie van de programmastructuur gehad. Bij de start in september 2020 hadden wij één projectgroep. Inmiddels is de opdracht omgevormd tot een breder aanpak en lopen er meerdere projecten. Daarnaast zijn de verbindingen gemaakt met de andere sporen op gebied van Natuur en Apeldoorn 2040. Nu hebben we een hele programmaorganisatie opgezet met fijne, leuke mensen die verantwoordelijkheid pakken. En intrinsiek bij de inhoud betrokken zijn. Er komen hele mooie dingen uit. We zijn bijvoorbeeld bezig met de vraag: hoe kunnen we een beter verdienmodel creëren voor de agrariërs? Ondernemers die willen blijven boeren en meegaan met de transitie die voor ons staat. Er worden continue nieuwe eisen gesteld aan agrarische ondernemers, terwijl er veel belang is bij consistent beleid. De ketens – van boer tot vork, van zaadje naar karbonaadje – zijn zo complex. Hierbij moet je niet vergeten dat een agrarische ondernemer niet elke keer als de samenleving dat wenst kan investeren. We praten over investeringen van bijvoorbeeld 1 miljoen, bijvoorbeeld een nieuwe duurzame schuur en een afschrijving van 20 jaar. Dus er is veel belang bij consistent beleid”.

“Het is zo belangrijk om te snappen waar je over praat voordat er beslissingen genomen kunnen worden. Daarom hebben we expertmeetings georganiseerd voor de gemeenteraad van Apeldoorn. Met hele mooie sprekers. Met in elke sessie een wetenschappelijk spreker – onder andere vanuit universiteit Leiden en Wageningen – en een verhaal uit de praktijk. Over de toekomst van de boer, over dierenwelzijn, volksgezondheid, retail, ketens en de financiering door banken.”

Richten, inrichten en verrichten

De opdracht is voor Marco geslaagd wanneer de afspraken waar nu aan gewerkt wordt daadwerkelijk op papier staan en er een overeenkomst ligt met de provincie en alle andere partijen die in het gebied bezig zijn. Als de stikstofstrategie is doorvertaald en onderdeel is van de reguliere processen. Dan kan het uitvoeringsprogramma worden opgesteld en kan de uitvoering starten. “Wanneer dat is? Moeilijk te zeggen. We zitten nu middenin die dynamiek. We zijn bijna klaar met het richten. Tegelijkertijd zijn we nu al aan het inrichten, zodat we straks echt iets kunnen verrichten.”

DATUM CONTACTPERSOON mr. Jeanette Kalthof MBA Jeanette Kalthof Bureau Stedelijke Planning jk@stedplan.nl
+31 (0)6 13333149

Jeanette Kalthof is manager Projectmanagement bij Bureau Stedelijke Planning.
Deel deze pagina

gerelateerde informatie