Stedelijke ontwikkeling in Nederland in de komende 20 jaar. Naar een Groenblauwe Metropool

vakkennis

Door Pieter van der Heijde

Nederland heeft sterke internationale aantrekkingskracht. Welk effect heeft dit op de stedelijke ontwikkeling in de komende twintig jaar? Dijt de Randstad uit en wordt ons land een stedelijke lappendeken? Of koersen we op een aantrekkelijke Groenblauwe Metropool? Volgens Pieter van der Heijde, oprichter en algemeen directeur van Bureau Stedelijke Planning is actief ingrijpen cruciaal. Het bestaande stedelijke gebied dient verder te verdichten in combinatie met nieuwe tuinsteden rond ov-knooppunten. Daarnaast is het van belang om het multifunctionele karakter van onze (nieuwe) centra te versterken en is er is behoefte aan de ontwikkeling van nieuwe (inter)nationale topmilieus. De implementatie vraagt om een actieve rol van het Rijk en Gebiedsontwikkeling nieuwe stijl.

Nederland ligt goed in de markt als woonplek en als vestigingslocatie voor bedrijven. Het fiscale klimaat is vriendelijk, de internationale bereikbaarheid door de lucht uitstekend, er zijn aantrekkelijke werklocaties en het woon- en leefklimaat is hoogwaardig. Bovendien beschikken we over historische binnensteden en een uitgestrekte kustzone die in toenemende mate buitenlandse belangstelling genieten. Ons land trekt dan ook steeds meer internationale investeringen aan.

Verdere verstedelijking
Vooral de stedelijke gebieden in Nederland zullen daarvan profiteren. De zuidwestcorridor van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) zal als motor van de Nederlandse economie blijven fungeren. Ook Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Eindhoven zitten in de lift. Vooral waar sprake is van topsectoren, bijvoorbeeld in de High Tech Campus in Eindhoven. Ook elders in het land zal de uitstraling van de economische ontwikkelingen merkbaar zijn.

Groenblauwe Metropool
Om te voorkomen dat het stedelijk gebied ongecontroleerd uitdijt, is actief ingrijpen nodig. Het is nu de kans een aantrekkelijke Groenblauwe Metropool te ontwikkelen, van de Randstad tot en met de Brabantse stedenrij, Arnhem-Nijmegen, Food Valley en de regio Zwolle. Met het Groene Hart en de rest van Nederland als aantrekkelijke achtertuin. Deze afwisseling tussen (hoog)stedelijk gebied en een aantrekkelijke groene en waterrijke omgeving met sfeervolle dorpen is in vergelijking met andere metropolitane regio’s een unique sellingpoint.

Verdichting en uitbreiding
Om het groene en blauwe karakter van Nederland veilig te stellen, is het cruciaal het bestaande stedelijke gebied waar mogelijk te verdichten door (middel)hoogbouw. Ook uitbreiding van het stedelijke gebied is nodig, bijvoorbeeld met nieuwe tuinsteden dicht bij het stedelijke gebied, en uitbreiding van bestaande kernen.

De (nieuwe) centra moeten een optimale mix aan functies bieden, in lijn met de huidige flexibilisering in de maatschappij waarbij wonen, werken, winkelen en vrije tijd steeds meer in elkaar overlopen. Het parool is: concentratie van centrumfuncties en differentiatie tussen de verschillende soorten centra – bijvoorbeeld  met een internationaal, nationaal, regionaal of lokaal bereik. De programmering van deze gebieden kan hier vervolgens optimaal op aangepast worden; dat versterkt hun functionaliteit en aantrekkelijkheid voor de beoogde doelgroepen.

Winkelen krijgt een meer recreatief karakter, in combinatie met een bezoek aan horeca of vrijetijdsvoorzieningen. Vooral de binnensteden van de grote steden zijn hier in het voordeel. Daarnaast is er ruimte voor enkele grote stadsdeelcentra. De middelgrote centra, detailhandel op perifere locaties (PDV-clusters) en een deel van de stadsdeelcentra en wijkcentra zijn uitermate kwetsbaar. Hier is concentratie geboden: meer winkels in een kleiner gebied in combinatie met toevoeging van aanvullende functies zoals wonen en zorg. Een aantal zwakke winkelcentra is niet langer levensvatbaar en kan mogelijk een functie vervullen voor bijvoorbeeld startende bedrijven.

Topmilieus
Nederland dient daarnaast te beschikken over aantrekkelijke internationale topmilieus. In de zuidwestcorridor van de MRA is ruimte nodig voor uitbreiding van de Zuidas. Elders is behoefte aan campusachtige ontwikkelingen. De (inter)nationale topmilieus en campussen moeten voorzien in een mix van wonen, werken, winkelen en vrije tijd, en streven naar topkwaliteit van de bebouwing en de openbare ruimte. Cruciaal is ook aansluiting op hoogwaardige openbaarvervoerverbindingen en een uitgebreid snelwegennet.

Actief ingrijpen
Een aantrekkelijke Groenblauwe Metropool vergt actief ingrijpen. Het Rijk dient het voortouw te nemen door de hoofdlijnen van nieuw ruimtelijk-economisch beleid uit te zetten dat vervolgens op provinciaal niveau verder uitgewerkt kan worden met een functionele programmering op regionaal niveau. En door de Ladder voor Duurzame Verstedelijking vroeger in te zetten in het planproces kan de behoefte van functies effectief bepaald worden en tevens in hoogstedelijke gebieden voldoende schaarste gecreëerd worden om (middel)hoogbouw te stimuleren. Verouderde werklocaties zouden herontwikkeld of getransformeerd moeten worden in combinatie met de reductie van de energieproductie en -uitstoot. Tenslotte is versnelling van locatie- en gebiedsontwikkeling nodig, vooral van woningen. Denk hiervoor aan Gebiedsontwikkeling nieuwe stijl, waarbij een intensieve samenwerking tussen lokale overheid en private partijen samengaat met het optimaal betrekken van de eindgebruikers. En geen blauwdruk vooraf, maar een procesmatige aanpak met duidelijke doelstellingen voor het eindproduct.

Het verschil
Met de ontwikkeling van een Groenblauwe Metropool kunnen we optimaal inspelen op de aantrekkelijke uitgangspositie van Nederland en voorkomen dat het stedelijke gebied ongecontroleerd blijft uitdijen. Samen met alle stakeholders kunnen we een metropool ontwikkelen die het verschil maakt. Let’s do it.

 

Lees hier het volledige artikel van Pieter van der Heijde over de stedelijke ontwikkeling in de toekomst, zoals verschenen in Vastgoedmarkt editie december 2017:

De stedelijke ontwikkeling in de toekomst_Pieter van der Heijde

MEER INFORMATIE dr. Pieter van der Heijde Pieter van der Heijde Bureau Stedelijke Planning pvdh@stedplan.nl
+31 (0)6 51496248

Dr. Pieter van der Heijde is algemeen directeur en managing consultant Centrum en Gebiedsontwikkeling bij Bureau Stedelijke Planning. Hij is Sociaal Geograaf en heeft 25 jaar ervaring in de stedelijke planning.
Deel deze pagina

gerelateerde informatie